چگونه مغز عمل بلع را کنترل می­کند؟

چگونه مغز عمل بلع را کنترل می­کند؟

شاید باورش سخت باشد، اما بلعیدن یکی از پیچیده­ ترین وظایفی است که بدن انسان انجام می­دهد چرا که فرایند بلع به هماهنگی ظریفی بین مغز ، عصب ها و عضلات خاصی نیاز دارد.

عضلات و عصب ­های کرانیال در بلعیدن نقش دارند

بلعیدن فرایندی است که طی سه مرحلۀ متوالی انجام می­شود که تمام این مراحل نیاز به هماهنگی دقیقی بین ماهیچه های زبان، حلق (گلو)، حنجره (دستگاه صوتی)، مری (لولۀ توخالی که غذا را از راه دهان به معده منتقل می­کند.) دارد که تمام این ماهیچه ها تحت کنترل گروهی از عصب ها به نام عصب های کرانیال (عصب های مغزی) هستند.

بیشتر بخوانید: دستگاه گوارش : عملکرد مری چگونه است؟

عصب های کرانیال ۱۲ جفت عصب هستند که از ساقۀ مغز منشعب شده و در پایگاه مغز قرار گرفته­ اند.

به کمک عصب های کرانیال است که انسان قادر به بوییدن، چشیدن، بلعیدن، دیدن، حرکت دادن صورت و چشم و بالا انداختن شانه­ ها است.

تنها تعدادی از این عصب ها در کنترل هماهنگی و حرکت های مربوط به جویدن و بلعیدن نقش دارند.

از جمله عصب های کرانیال که در بلعیدن نقش دارند:

  • عصب تری ژمینال یا عصب سه قلو ( عصب کرانیال شمارۀ ۵)
  • عصب فیشال یا عصب صورت (عصب کرانیال شمارۀ۷)
  • عصب گلوسوفارنژیال یا عصب زبانی-حلقی (عصب کرانیال شمارۀ۹)
  • عصب واگوس یا عصب ریوی (عصب کرانیال شمارۀ۱۰)
  • عصب هیپوگلوسال یا عصب زیر زبانی (عصب کرانیال شمارۀ۱۲)

در واقع، اعصاب کرانیال توسط “مراکز پردازش” مغز که اطلاعات مربوط به بلع آنجا پردازش می­شود، کنترل می­شوند.

این مراکز پردازش در محدوده ه­ای واقع در کورتکس سربرال(قشر مغزی)، بصل النخاع و هستۀ عصب کرانیال قرار گرفته است.

مراکز بلع در مغز

مراکز مرتبط با بلع در مغز

فرایند ارادی بلعیدن در محدوده های خاصی از کورتکس سربرال به نام ژیروس (چین و شکنج های سطح نیمکره های مغز) غیر متمرکز(محدودۀ موتور اصلی مغز)، ژیروس خلفی تحتانی و ژیروس پیشانی آغاز می­شود.

اطلاعات مربوط به این محدوده ها در مرکز بلع واقع در بصل النخاغ ، که بخشی از ساقه مغز است، همسو می­شوند. (اطلاعات و پیغام­های مربوط به بلعیدن در بصل النخاع با هم یکدست می­شوند.)

علاوه بر مغز که توضیح داده شد، عصب های دهان سیگنال هایی را در مورد غذایی که خورده می­شود دریافت می­کنند.

عصب های حسی که در دهان، حلق و حنجره  وجود دارد اطلاعات را به مغز می رسانند و در نتیجه می­توان تشخیص داد که چه نوع موادی در دهان و گلو وجود دارد.

علاوه بر این این عصب ها به مغز اطلاعاتی در مورد اندازه، دما و بافت غذا می­دهند.

این اطلاعات به قشر حسی مغز و در نهایت بصل النخاع ارسال می­شود؛ و در نهایت مغز از این اطلاعات حسی برای هدایت عضلات مختص جویدن استفاده می­کند.

عوارض احتمالی مشکل بلع

در عملیات جویدن، به کمک دندان و بزاق دهان، غذا  به تکه های ریز و نرم که به راحتی و با خیال راحت بتوان بلعید تبدیل می­شوند.

همچنان که فرایند بلع مرحله به مرحله پیش می­رود، عصب هایی که در بلعیدن دخالت دارند، موجب بسته شدن حنجره و اپیگلوت (برچاک نای) می­شوند تا غذا و مایعات از طریق نای وارد ریه ها نشود.

اگر نای به قدر کافی بسته نشود، یا اگر عملیات بلعیدن به خوبی هماهنگ نشده باشد، مشکلاتی مانند خفگی ایجاد خواهد شد.

از دیگر عوارض مشکلات بلع می­توان به ذات الریه که در اثر ورود غذا به ریه ایجاد می­شود اشاره کرد.

این مشکل(ورود غذا به ریه) اغلب به دلیل سکتۀ مغزی یا سایر اختلالات عصبی رخ می­دهد؛ و در نهایت، سوء تغذیه و کم آبی بدن از جمله عوارضی است که ممکن است در نتیجه مشکلات بلع ایجاد شود.

چگونه سکتۀ مغزی در بلعیدن تاثیر می­گذارد؟

چنانچه مشخص است، در اثر سکته مغزی یا سایر بیماری­های عصبی مانند تصلب بافت های چندگانه (بیماری ام اس)، بیماری پارکینسون یا دمانس (زوال عقل) نواحی مختلفی از سیستم عصبی مرکزی که در بلعیدن نقش دارند، آسیب می­ بینند.

بصل النخاع ناحیه نسبتاً کوچکی از ساقه مغز است که شامل چندین ساختار مهم است که در انجام عملیات غیرارادی بلعیدن نقش دارند؛ بنابراین سکته هایی که بطور اخص بصل النخاع را درگیر می کنند، موجب مشکلات بلع می­شوند.

در واقع، افرادی که دچار سکتۀ مغزی بصل النخاعی می­شوند برای پیشگیری از خفگی و ذات الریه به استفاده از لولۀ تغذیه به طور موقت یا دائمی نیاز خواهند داشت.

بیشتر بخوانید: اختلال بلع در اثر سکته مغزی

سخن آخر

اگر چه، مشکلات بلع مطمئناً زندگی طبیعی فرد را تغییر می­دهد و با دشواری هایی همراه خواهد بود، با این وجود تکنیک های خوبی برای این منظور طراحی شده که می­تواند به فرد آسیب دیده و یا خانوادۀ او کمک کند تا به طریقی مطمئن با این مشکلات سازگار شود.

به عنوان مثال ، متخصص گفتار و بلع می­تواند به فرد در اصلاح و تغییر برنامۀ غذایی کمک کند تا مشکلات بلع به حداقل برسد.

علاوه بر این ، تمرینات بلع مانند تمرین بلع سوپراگلوت (به منظور تقویت عضلات و بهبود توانایی لازم در بلع غذا) یا مانور مندلسون (تمرینی ساده برای کنترل عضلات بلع) می تواند به تقویت عضلات درگیر در بلع کمک کند.

این تمرینات و بکارگیری راهکارهای دیگر مانند استفاده از یک فنجان، نی یا قاشق نیز تاثیرگذار خواهد بود.

بیشتر بخوانید: ۵ تمرین تقویت بلع در اختلال بلع
بیشتر بخوانید: تمرینات فک برای درمان اختلال بلع

برای دریافت نوبت جهت تعیین علت مشکل بلع و تهیه برنامه درمانی فردی و برنامه تمرین های بلع با دکتر فرشاد خسوری درکلینیک درمان اختلال بلع یادمان تماس بگیرید.

شماره تماس: ۰۲۱۸۸۰۷۳۱۳۶ / ۰۲۱۸۸۰۸۸۵۴۱ / ۰۲۱۸۸۰۷۴۱۹۶

شهرک غرب، بلوار فرحزادی، پانصد متر بالاتر از بلواردادمان، کوچه محتاج ، انتهای بن بست ، پلاک ۱

دریافت نوبت و مراجعه حضوری در کلینیک از طریق تماس تلفنی و صفحه تماس با ما

نظر (۱)

نظرتان را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.*