درمان اختلال بلع

درمان اختلال بلع

علت های اختلال بلع یا دیسفاژی اختلال بلع یا دیسفاژی چیست؟ علت های متعددی دارد که در این مقاله به مهم ترین علت ها و روش های درمان اختلال بلع پردازیم.

از مهم ترین عوامل دیسفاژی می توان به بیماری های مغز و اعصاب اشاره کرد؛ بیماری هایی همچون پارکینسون، سکته مغزی، دمانس، ضربه مغزی، ALS (آمیوتروفیک لترال اسکلوروزیس)، فلج مغزی و MS (مالتیپل اسکلوروزیس).

برخی بیماری ها مانند سرطان سر و گردن نیز درجات مختلفی از دیسفاژی را به جای می گذارند.

گاهی اوقات درمان اختلال بلع ناشی از سرطان سر و گردن بسیار سخت تر از درمان دیسفاژی ناشی از سکته مغزی است.

از دیگر عوامل ایجاد کننده اختلال بلع می توان به تولد زودتر از موعد اشاره کرد.

نوزادانی که چند روز تا چند ماه زودتر از موعد به دنیا می آیند، گاهی اوقات در گرفتن سینه مادر مشکل دارند، شیر از گوشه دهانشان سرازیر می شود، حین شیر خوردن مدام سرفه می کنند و عفونت های شدید ریه را تجربه می کنند.

درمان اختلال بلع

تشخیص و درمان اختلال بلع ، نیاز به همکاری متخصصین متعددی از جمله متخصص گوارش، رادیولوژیست، متخصص گوش و حلق و بینی، آسیب شناس گفتار و زمان دارد تا نتیجه‌ی آزمایش تصویربرداری با اشعه‌ی ایکس را تحلیل کنند و بر اساس آن، یک برنامه درمانی مشخص برای بیمار تعیین کنند.

در واقع پس از تشخیص نوع اختلال بلع در بیمار، برنامه‌ی درمانی مختص آن اختلال باید آغاز شود.

اگر اختلال بلع توسط فرد متخصص مدیریت شود، کاملا قابل درمان است.

استراتژی های درمانی شامل موارد زیر می باشد:

  • انجام تمریناتی جهت بهبودی قدرت، دامنه و هماهنگی عضلات دخیل در بلع
  • تغییر غلظت مواد غذایی
  • تغییر در موقعیت نشستن و غذا خوردن فرد
  • الکتروتراپی
  • دارودرمانی
  • سم بوتولینیم
  • اتساع
  • تغذیه داخلی
  • استنت‌گذاری مری
  • عمل جراحی
  • درمان اختلالات خاص بلعی

درمان اختلال بلع به وسیله ی دستگاه Vitalstim 

درمان اختلال بلع به وسیله ی دستگاه Vitalstim

جدیدترین دستگاهی که برای درمان اختلال بلع از آن استفاده می شود Vitalstim نام دارد.

دستگاه وایتال استیم با ایجاد انقباض مصنوعی در عضلات دخیل در عمل بلع، باعث تقویت عضلات و بهبود در عملکرد آنها می گردد.

از فواید دیگر الکتروتراپی می توان به این گزینه اشاره کرد که نیاز کمی به همکاری بیمار داریم. با این توضیح که دستگاه را همانند تصویر زیر بر عضلات ضعیف شده می گذاریم و دستگاه عضلات را تقویت می کند.

همچنین فرد با مشاهده نحوه ی عملکرد عضلات خود در مانیتور، از کارکرد این عضلات و نحوه ی به کار گیری بهتر آنها آگاهی می-یابد.

دارودرمانی

تجویز دارو برای درمان اختلال بلع ناشی از اختلالات عصبی و عضلانی موثر خواهد بود. برخی از این اختلالات از قبیل موارد زیر هستند:

میاستنی گراویس: نوعی اختلال عصبی عضلانی است که باعث ایجاد ضعف در عضلات خاص می‌شود.

پولی میوزیت: نوعی التهاب مزمن عضلات است که باعث ضعف عضلات می‌شود.

بیماری پارکینسون: یک اختلال مغزی است که باعث ایجاد لرزش و مشکل در هماهنگی بین عصب و عضله می‌شود.

پرکاری تیروئید: موجب تولید بیش از حد هورمون تیروئید می‌شود.

کم‌کاری تیروئید: موجب کمبود هورمون تیروئید در بدن می‌شود.

در این روش درمانی ممکن است پزشک داروهای مختلفی را برای درمان و تسکین علائم خاص تجویز کند. برای مثال، برخی داروهای خاص، دفعات و مدت حملات درد قفسه سینه را کاهش می‌دهند.

آرام‌بخش ها نیز علاوه بر تسکین اختلال بلع، در بیمارانی که از اضطراب و افسردگی رنج می‌برند نیز موثر خواهد بود.

پزشک پس از تشخیص دقیق نوع اختلال، روش دارودرمانی را برای بیمار تجویز خواهد کرد. لازم به ذکر است که تنها متخصص گوارش، موظف است تا برای درمان اختلال بلع ، دارو تجویز کند.  

تمرین‌های تقویت بلع

این روش درمان برای بیمارانی که مبتلا به دیسفاژی نوروژنیک (اختلال بلع ناشی از مشکل عصبی) هستند و یا بیمارانی که تحت عمل جراحی اختلال بلع قرار گرفته‌اند روشی موثر و کارآمد خواهد بود.

آسیب شناس گفتار و زبان، برای توانبخشی اختلال بلع در این بیماران، آموزش‌های لازم را به آنها ارائه می‌کند.

بیشتر بخوانید:۵ تمرین تقویت بلع در اختلال بلع

سم بوتولینوم (بوتاکس)

سم بوتولینوم یک داروی تزریقی است که در درمان بیماران مبتلا به آشالازی (نوعی اختلال حرکتی مری)؛ استفاده می‌شود.

سم بوتولینوم یا بوتاکس

اتساع

منظور از اتساع درمانی افزایش اندازه مجرای بلع است. این روش در بیمارانی که دچار تنگی مری هستند مفید خواهد بود.

پزشک غالباً در حین انجام آندوسکوپی، روش اتساع درمانی را انجام می‌دهد.

در این روش پزشک از طریق آندوسکوپ وسیله‌ای را به منظور رسیدن به ناحیه آسیب‌دیده وارد لوله‌ی گوارش می‌کند و هدف او، درمان التهاب و اختلال بلع و کاهش دفعات مورد نیاز برای اتساع درمانی در بیمار است.

تغذیه‌ی داخلی

گاه ممکن است اختلال بلع به قدری شدید باشد که بیمار قادر به تغذیه‌ی کافی نباشد و وزن زیادی را از دست بدهد.

روش‌های بسیاری برای بیمارانی که قادر به تغذیه‌ی دهانی نیستند وجود دارد.

یکی از این روش‌ها، استفاده از لوله‌های تغذیه است. با استفاده از این لوله‌ها خطر سرفه و خفگی در حین تغذیه به حداقل می‌رسد.

انواع لوله تغذیه برای تغذیه داخلی

روش دیگر استفاده از لوله گاسترواستومی است که پزشک طی انجام آندوسکوپی آن را وارد معده می‌کند.

در بیمارانی که دارای مشکلاتی از جمله آنچه در ادامه نام برده می‌شود هستند، با وارد کردن این لوله به معده مستقیماً تغذیه می‌کتند:

  •   بیمارانی که وزن زیادی را از دست داده‌اند.
  •   بیمارانی که به دلیل اختلال بلع مبتلا به ذات‌الریه شده‌اند.

لوله گاسترواستومی دائمی نبوده بلکه با بهبود و افزایش عملکرد بیمار در بلع و جذب مواد مغذی خارج می‌شود.

استنت‌گذاری مری

روش درمانی استنت گذاری مری به ندرت استفاده می‌شود.

استنت گذاری مری روشی پیچیده است که در بیمارانی که دچار انسداد مری هستند استفاده می‌شود به این صورت که لوله‌‌‌ی فنر مانند نازکی را به منظور جلوگیری از چسبندگی و انسداد مری، داخل مری می‌کنند.

جراحی مری

بسته به تشخیص پزشک ممکن است بیمار نیاز به جراحی داشته باشد.

به عنوان مثال در بیماران مبتلا به آشالازی، جراح با جداکردن قسمتی از عضله‌ی ناحیه آسیب دیده کمک به بهبود بیمار می‌کند همچنین در بیمارانی که دچار اختلال عضله در مری فوقانی هستند، جراحی، روش درمانی موثری خواهد بود.

پزشک در صورتیکه تشخیص دهد بیمار نیاز به جراحی دارد، او را به یک جراح متخصص ارجاع می‌دهد.

درمان اختلالات خاص بلعی

برخی از اختلالات بلع روند درمانی مختص به خود را دارند. برای مثال میوتومی یک روند درمان است که در آن به کمک عمل جراحی، ماهیچه اسفنکتر مری جدا می‌شود و برای معالجه بسیاری از عارضه های خاص مربوط به مری که در ادامه نام برده می‌شوند، انجام می‌شود:

مری ائوزینوفیلیکمری ائوزینوفیلیک (EoE)

نوعی بیماری شایع مربوط به آلرژی غذایی، بثورات پوستی و آسم است که گاهی مری آلرژیک نامیده می‌شود.

استروئید درمانی و تغییرات رژیم غذایی می‌تواند به مدیریت EoE کمک کند.

تنگی مری

تنگی مری به معنای باریک و تنگ شدن مجرای مری است. در صورت پیشرفت این تنگی ممکن است منجر به دیسفاژی یا اودینوفاژیشود.

با انجام روش های زیر می‌توان مانع از تنگی مری شد یا علائم آن را به حداقل رساند:

اجتناب از مصرف غذاهای خاص

به آرامی غذا خوردن، استفاده از قطعات کوچکی از غذا و با دقت جوین آن.

دیورتیکولوم مریدیورتیکولوم مری

نوعی دشواری در بلع است که در این وضعیت کیسه کوچکی که حاوی ذرات غذایی است در خارج از مری جمع می‌شود و ممکن است موجب مشکلاتی چون دیسفاژی، استفراغ و ذات الریه شود.

نحوه‌ی درمان بستگی به اندازه و محل قرارگیری این کیسه دارد؛ که اغلب روش جراحی برای این منظور تجویز می‌شود.

دیورتیکول زنکر دیورتیکولوم زنکر

نوع خاصی از دیورتیکولوم مری است که در آن کیسه های حاوی ذرات غذا در نزدیکی اسفنکتر فوقانی مری شکل می‌گیرند.

در این حالت بیمار احساس می‌کند که چیزی در گلوی او گیر کرده است، که ممکن است به بلع دشوار یا دردناک منجر شود.

دیورتیکولوم زنکر به جز روش درمانی اشعه ایکس دوره ای معمولاً نیاز به درمان دیگری ندارد.

در صورت نیاز، جراحی و آندوسکوپی مورد استفاده قرار می‌گیرد که هدف از جراحی برش اسفنکتر فوقانی مری و برداشتن دیورتیکول است.

دیسفاژی عصبی

دیسفاژی عصبی نوعی اختلال عصبی-عضلانی در بلع است. دیسفاژی عصبی اغلب نشانه‌ی یک بیماری سیستمیک (بیماری که به طور همزمان چند بافت یا اندام از بدن را مورد هجوم قرار می‌دهد) است، و هدف پزشک تا جای ممکن بر روی درمان بیماری سیستمیک متمرکز است.

برای پیشبرد درمان، موارد زیر ارزیابی می‌شود:

  • میزان مشکلات ساختاری و مکانیکی در مجرای بلع
  • خطر پنومونی آسپیراسیون، اگر این خطر در بیمار زیاد باشد، پزشک ممکن است آندوسکوپی معده از راه پوست را انجام دهد که در آن غذا از طریق لوله‌ای مستقیماً به معده منتقل می‌شود.

درمان دیسفاژی عصبی شامل موارد زیر می‌شود:

  • اصلاح رژیم غذایی
  • آموزش تمرین‌های بلع
  • عمل جراحی

اسپاسم دیستال مری

اسپاسم دیستال مری  که پیش از این، به عنوان اسپاسم مری منتشرشده شناخته می‌شد، وضعیتی است که در آن مری دچار انقباضات غیرطبیعی شده که در نهایت در انتقال مواد غذایی به معده مشکل ایجاد می‌کند.

اسپاسم مری ممکن است به دلیل رفلاکس و یا یک بیماری عصبی و عضلانی ایجاد شود که روش درمان برای هر یک از این علل متفاوت خواهد بود.

به طور کلی برای درمان اسپاسم دیستال مری از داروهای درمان رفلاکس و شل‌کننده های عضلانی استفاده می‌شود.

آشالازی

در این بیماری اسفنکتر مری تحتانی که در حالت عادی با انقباض و سفت شدن مانع برگشت غذای داخل معده به مری و با شل شدن موجب عبور غذا از مری به معده می‌شود، قادر به شل و سفت شدن نیست و به همین دلیل غذا نمی‌تواند به معده وارد شود و پشت اسفنکتر باقی می‌ماند.

به این ترتیب حجم زیادی از غذا و مایعات در ناحیه مری تحتانی انباشته می‌گردد و آنرا مسدود می‌کند.

این بیماری موجب علائمی چون سرفه، احساس خفگی، استفراغ، دیسفاژی و احتباس مواد غذایی در مری می‌شود.

هدف از درمان آشالازی کاهش مقاومت مری بوده تا غذا از طریق اسفنکتر تحتانی مری وارد معده شود. درمان آشالازی شامل موارد زیر می‌شود:

اتساع پنوماتیک

پزشک از طریق آندوسکوپی با قرار دادن یک بالن در اسفنکتر مری تحتانی امکان انبساط و انقباض مری را فراهم می‌کند.

برای اینکه مواد غذایی و مایعات به راحتی از اسفنکتر عبور کنند لازم است تا اسفکنتر به اندازه کافی شل و منبسط شود. 

 میوتومی

یک روش جراحی است که در آن قسمتی از ماهیچه اسفنکتر جدا می‌شود. میوتومی به دو صورت آندوسکوپی یا عمل جراحی لاپاروسکوپی انجام می‌شود.

شماره تماس جهت مشاوره و دریافت نوبت: ۰۲۱۸۸۰۷۳۱۳۶

با کلینیک یادمان جهت دریافت نوبت و یا مشاوره تماس بگیرید.

نظرات

  • nlp سجاد زمانی ۱ اسفند ۱۳۹۸ در ۶:۲۱ ب٫ظ پاسخ

    من چند ماهی است که وقتی غذا می خورم قسمتی از آن در گلو باقی می ماند و باید کلی آب بخورم تا پایین بره. در این شرایط چه کاری باید بکنم؟

    • دکتر خسروی ۶ اسفند ۱۳۹۸ در ۱۰:۱۴ ق٫ظ پاسخ

      سلام
      وقت شما بخیر
      این مشکل باید حتما مورد معاینه قرار بگیره که بفهمیم غذا کجا و چطور گیر می کنه؛ اما در کل بهتون بگم که این مورد معمولا در افرادی پیش میاد که استرس زیاد دارن و یا ترس از خفگی اذیتشون می کنه، بنابراین همیشه یه لیوان آب کنار غذاشونه.
      درمان اختلال بلع بهمراه جلسات روانشناسی کمک کننده است و این مشکل قابل درمانه.

نظرتان را بنویسید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.*